Wednesday, April 23, 2014

Դանիէլ Վարուժան։ Վարուժնակիս

Պէտք է կարդալ «Վարուժնակիս»ը զգալու համար,
թէ ինչ է հայր ըլլալը։

Յ. ՕՇԱԿԱՆ



Վարուժանի անդրանիկ դուստրը՝
Վերոնը





ՎԱՐՈՒԺՆԱԿԻՍ

Աղուո՜ր, աղուո՜ր, աղուո՜ր վարդն իմ Գարունիս՝
Որ սըրտիս վրայ μացուեցար,
Եւ քեզի հետ μացիր հոգիս վըշտահեղձ
Նոր երազի մը պայծառ։

Հին օրօրանն, որ, թաղարի պէս լըքուած,
Կþըլլար խըշտեակը սարդին,
Կենդանացա՜ւ ճըռուողիւնով, μոյնի պէս
Պաճուճուեցաւ վերըստին։

Արեւ մը նոր, շողերուն հետ աչքերուդ,
Շեմիս վըրայ ցաթեցաւ.
Եւ վանդակին մէջ կաքաւս իմ վիրաւոր
Կարկաջեց երգ մը անձկաւ։

Դուն սենեակէ սենեակ թըռար դեդեւուն
Բոյնէն ինկած ծիտի պէս.
Ձայնէդ դիւթուած՝ այցելեցին տընակիս
Սերոμէն լուսագէս։

Աղուո՜ր, աղուո՜ր, աղուո՜ր վարդն իմ Գարունիս՝
Եկուր նըստէ՛ ծունկերուս.
Թող լուսնակի պէս՝ մըռայլ ծոցս ողողեն
Ոսկի վարսերըդ սընդուս։

Շըղթայէ վիզս այդ թեւերովըդ քընքոյշ,
Նըման ծաղկէ մանեակի.
Ժըպտէ՛ ինծի, որ ցուրտ անդունդը սըրտիս
Արշալոյսո՛վ բըռընկի։

Խօսէ՝ ինծի, անծանօթ խօսքը, զոր դուն
Երկինքէն հետըդ բերիր,-
Կը բանայ շողը՝ վարդն, իսկ շուրթը մանկան՝
Աստուծոյ մատը կարմիր։

Նայէ՛ ինծի, լուսնակն ինչպէս կը նայի
Դամբանին խորը խաւար.-
Սէրըս մեռած՝ պիտի առնէ յարութիւն
Ու պիտ՝ ապրի քեզ համար։

Քեզի՜ համար, որուն միսն է գոյացած
Շուշաններու թերթերէն,
Միւռոնաբոյր շապիկն հիւսուած է թեւով
Թիթեռներու նըկարէն։

Քեզի՜ համար, ո՛վ իմ քերթուածըս անմահ՝
Զոր արիւնովս յըղացայ,
Զոր երգեցի՝ հպելով սըրտիս լարերուն
Լարն ամենէ՛ն դիւազգայ։

Քու ձե՛ռքըդ լոկ դեռ կը բըռնէ զիս կանգուն
Աւազներուն վրայ փառքիս.
Եւ մազիդ մէկ թելը բաւ է կապելու
Տիեզերքին հետ՝ հոգիս։

Վարուժնա՛կդ իմ, իմ փափկասո՛ւն Դիցուհիս,
Ո՛վ քընարէ, դու հոգեակ,
Թող որ արցունքս, որ այտերուդ վրայ կ՛իյնայ,
Ըլլայ ծիծաղ կամ սուտակ.

Բիբերըդ թող սըրսկեն աստղե՛րն երկընքին
Իմ խորշոմած ճակատիս՝
Որ իր վըրայ, թագի պէս, բա՛րձըր բըռնեց
Խոր ըսպիները սըրտիս։

Զի ես անդո՛ւնդն եմ՝ որ կ՛ըլլայ երջանիկ
Փոսուռայի մը լոյսով.
Անապա՛տն եմ, որ երկինքին կը ժըպտի
Իր ծըլարձակ մէ՛կ բոյսով։

ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐՈՒԺԱՆ

Monday, April 21, 2014

ՇՈՒՇԱՆԻԿ ԿՈՒՐՂԻՆԵԱՆ: Ինձ Ի՞նչ Զատիկ Կարմիր-Կանաչ…


Ինձ ի՞նչ Զատիկ կարմիր-կանաչ
Ու խնդութեան մեծ տօնի,
Երբ եղբայրս հիւանդ, քաղցած,
Թափառական, տուն չունի:

Ինձ ի՞նչ բերկրանք, ուրախութիւն,
Քրիստոսի յարութեան,
Երբ տարագիր ստրկութիւն,
Կեանքն է մաշում յաւիտեան:

Իմ Զատիկը թշուառ աչքիս
Բարօրութիւն է միայն,
Այնժամ միայն մի ձու ձեռքս
Կ՛ասեմ տօն է յարութեան:

Մի խեղճ ազգի, որ դարերով
Իր մշտահոս ալ արեան
Անմեղ հոսած կաթիլներով
Ներկել է ողջ Հայաստան:

1906 թ.

Friday, April 18, 2014

Albert Kapikian: The Photoengraver


for Zareh Kapikian (1898-1989) and
in memory of Albert Zaven Kapikian (1930-2014)
The ferries weren't running
to the island, Ellis Island,

because of the wind. So turning
from the river

we were
finally granted

a glimpse
of the photoengraver

here–
The city

appeared as if in a negative
of a line drawing

before us. The overlapping
plates of shadows

cleansed the sensitive
to light

sensitized metal
of the skyscrapers

glinting against the copper
metal screen

of the sky. So
this is what he saw

you said
this is what your grandfather saw

when he arrived–
the slow, sweeping shadows

only the painstaking
could manage to see–



those shadows
those same shades

now moving alongside the office buildings
and disappearing

into the pressing
clouds


Albert Kapikian, our winner for the adult category, is a poet from Maryland.

Thursday, April 17, 2014

Riva Martin: The Armenian Journey

Unforeseen harvest of a nation
Once firm in holy ground
Weaned out in strategic rows
Trampled upon without sound

No warning or response, just deception
Persecutors ‘twould seem hell bound
Insensitive to pain and sorrows
Heard over unjust battlegrounds

Forced into a violent migration
No explanation—dumbfound
Floods of tears did echo
To those who yet had drowned

Fear and silenced devastation
Mourning the motionless mounds
Lead to invisible gallows
Driven, sun-leather browned

Robbed, ripped of earthly possession
The loss of men profound
Lives destroyed in desert meadows
For months ceased to surround

Children were no exception
Many thousands orphan-crowned
The loss of heritage would grow
Native tongue a foreign sound

Enemies fostered compassion
As did allies, some newfound
Both in times a hero
For new life would abound

Scattered by destruction
Seeds on foreign ground
To history it bestows
A story quite renowned


Riva Martin, our college age category winner, is from New Milford CT and attends Paul Smith's College. She writes "I wanted to thank you for hosting this poetry competition.  I had never even heard of the Armenian Genocide before now. It is a wonder that I was never taught about, or in the least, informed, of such a historical event in world history.  Inspiring it is. "


Wednesday, April 16, 2014

Serena Marguerite Hajjar: My Նէնէ

black սուրճ, fresh off the stove,
            sitting in tiny white ceramic cups,
their flowery designs more delicate, more fragile
than the china itself.
women sitting cross-legged on the weary green couch,
their bubbling chatter filling the room with gusto.
scenes from a Turkish soap opera
flickering endlessly on the screen,
keeping them company, feeding their gossip.
Նայիր, Սիրինա, այս աղջիկը քեզի կը նմանի
ձեռագործ laying under the glass of tables everywhere;
            more lace resting on her lap,
            silently waiting to be weaved
            by her seasoned fingers
into impossible patterns of diamonds and flowers.
thin, golden glasses balancing on the tip of her nose,
            the day’s edition of L’Orient le Jour sprawled before her,
            eyes scanning for the latest happenings.
պլղուր and բադադես, my favorite duet,
            simmering quietly in the tired kitchen,
            leftover manaeesh from this morning
            still exhaling its zesty aroma.

Հայտէ, Նէնէ-ին համար բան մը նուաքէ
loose, ivory keys rattling under my fingers,
            sighing a familiar -
if slightly off-key - melody,
perhaps an elegy by Babajanian,
maybe a dance by Khachaturian,
and she, harmonizing and humming along.  
a dollop of Armenian, a dash of broken French,
            a sprinkling of Arabic,
            a hint of Turkish,
            mixing with her unique intonation,
forging her personal dialect,
the voice of love,
            the voice of my Նէնէ.

Serena Marguerite Hajjar, our winner in the teen-ager category, lives in Lexington MA and attends Lexington High School

Winners of the 2014 Arthur Halvajian Poetry Competition

On behalf of the board of the Armenian Student's Association and the Armenian Poetry Project, congratulations to the winners of the 2014 Arthur Halvajian Poetry Competition.


Serena Marguerite Hajjar, Lexington, MA 
Riva Martin, New Milford, CT 
Albert K. Kapikian, Silver Spring, MD

Friday, April 11, 2014

Վահան Տէրեան։ Արեւածագ


Ես կանգնած եմ վայրի ժայռի կատարին, 
Բա՜րձր, բա՜րձր,— հեռաւոր ու մենաւոր. 
Այնտեղ, ցածում, դեռ նիրհում են դաշտ ու ձոր, 
Դեռ խաւար է այնտեղ՝ դաժան ու լռին։ 

Սակայն շուտով կատարներից հեռանիստ 
Արևն այնտեղ հուր կը թափէ և ոսկի, 
Եւ կը ցնծան դաշտերը՝ լուռ ու հանգիստ, 
Երկիրն անհուն կարօտ կեանքի և խօսքի։ 

Եւ դու կ՛երգես, զարթնած աշխարհ, իմ առաջ, 
Կ՛արձագանքես իմ ողջոյնին սիրառատ, 
Կը լսեմ ես դարձեալ աղմուկ ու շառաչ,
Ու կը սիրեմ հեքիաթային առօրեադ։ 

Լռութիւն է, մութ է այնտեղ, սակայն իմ 
Սրտում արդէն արշալոյս է՝ յարութի՜ւն.— 
Ողջո՜յն ձեզ մութ ուղիներում երկրային, 
Ւմ եղբայրնե՛ր, հեռուներում և բանտում... 

1912

Thursday, April 10, 2014

Զարեհ Թօփալեան: ԵՂԵՐԵՐԳ


Ապրիլեան նահատակներուն

Առաւօտ մ՚էր ցօղապաճոյճ,
Այսօրուան պէս խաղաղ, պայծառ,
Մատաղատունկ թուփերն վարդի,
Պէս պէս տունկեր առոյգ, վայրի,
Ոստ ու տերեւ պերճ ու փայլուն,
Մարգարտաշիթ ու սիրազարդ,
Օրն այդ շըքեղ, խոստմնալից,
Ծլվըլունով ծիծառներուն 
 Կ՚արշալուսնար գարնան ցայտքով 
Կենսաշողուն՝ շաղ առաւօտ։

Հանդ ու հովիտ կանաչազարդ,
Գեղատեսիլ, խանդաղակաթ,
Դալարազգեաց կախարդութիւ՜ն
Գարունն էր նստած հով դաշտերուն։
Զըւարթահոս գիւղի առուն՝
Ականակիտ ու փողփողուն,
Ուսած զմրուխտ իր ջուրերուն,
Առանցքներէն օձապըտոյտ
Գլգըլալով թափընթաց,
Գեղազուարճ սարերն ի վար 
գալարուն։ 

Երկինքը տաք ու շողշողուն։
Ծաղկած ծառերու ծամերուն
Ծիտերն ուրախ ու ճըռւողիւն։
Արտերն յուռթի ու գունագեղ
ծեքծեքանքով երերուն։
Հողմը օծուն մարմանդ բոյրով
Նորազուարճ ծաղիկներուն։
Արեւը գրկած կամարը հեռուն
Կապոյտը վըճիտ, ճերմակը անբիծ,
Շերտ շերտ բացուող նայուածքներուն.
Անհունութիւ՞ն
Թէ խորացող ունայնութիւն։

Այսպէս ծաղկուն ու դիւթահրաշ,  
Գարնանածիլ կեանքը դարուն,
Կը բացուէր լու՜ռ յաւերժալոյս
Բիւրակնեայ աստղերուն,
Ինչպէս երազն պարմաններուն։
Խորասուզուիլ կ՚ուզէր կարծես
Նախաստեղծի խոստումներուն,
Ու շօշափել ձեռքովն մաքուր
Նոր կտակն իր խաւարակուռ։

Իղձն էր հայուն քաջատոհմիկ,
Դառնալ տէրն իր ազատ կամքին, 
Ու բառնալ լուծն իր՝ դարեր պատած
ստրկութեան,
Ու հասնիլ հոն՝ մինչ անյայտին,
Աներեւոյթ երկինքներու 
Անդնդախոր անհունին,
Ու որոնել մէկիկ մէկիկ
ծլարձակուող
Ճակատագրի խորհուրդներուն,
Ու թափանցել հողակառոյց
Մարդոց սրտի գազանացած
ծալքերուն։

Ո՜հ, թէ ի՞նչպէս սիրտը մարդուն,
Անեղաշէն, անեզրական,
Որ սխրանքն էր հայր Աստըծուն՝
Համորովայն արարչական
բարիքներուն,
Անմատչելի իր խաւերուն
Կրցաւ խեղդել խաղաղ զարկը
Արեւաբաղձ երազներուն,
Ու վերածել այդ բաբախուն
Անմեկնելի սիրոյ ածուն,
Ծիծղուն որջը գազաններուն։

Ու պահել հոն՝մանուածապատ,
Խորն իր հրաշք երակներուն,
Ահագնագոչ բուքը գուժկան
Պատուհասիչ ղօղանջներուն։
Ազնուազարմ մեր մայրերուն
Ու քոյրերուն, վայելչակազմ
Ու կիսամերկ իրաններուն,
Պարտադրուած մարդախողխող
եաթաղանի
Անարձագանգ աղմուկներուն,
Անեղանակ երգը պարի,
Պարը մահուան ու կեանքի։

Եւ դեռ ինչպէ՜ս մոլեգնօրէն, 
Լուսանըշոյլ ու քնքշանոյշ
նայուածքներէն՝
Աղերսածոր ու կարկամած
Մեր մայրերուն ու քոյրերուն,
Անհետացան յաւերժօրէն,
Վայելչադէմ՝ գարնանային
Վառ տեսիլքներն կարկառուն։

Եւ դեռ ի՞նչպէս,
Ո՜վ մարդկային խղճմտանք,
Մարմիններէն արհաւրալից
Մեր մայրերուն ու քոյրերուն,
Շոգիացող վիշտն ու լլկանք
Կիրքերն գինով ներշնչեցին,
Որ շրթներով արիւնացայտք
Ըմբոշխնէին գազանացած՝
Բռնաբարուած բոյրը արեան
Հազար ու բիւր անմեղներու։

Եւ դեռ ի՞նչպէս եւ ինչու՞
Սիրտն աղուոր այդ բաբախուն,
Որ փունջ մըն էր գարնանայոյս
Բիւրակերպեան խոստումներու,
Արօտ մ՚ինչպէս դալարագեղ
Բազմագունեան ծաղիկներու՝
Հրաշակերտ ու սիրուն,
Ուր կեանքը սէր կը սփռէր,
Սէրը թովչանք կենսաբեր,
Դարձաւ մահիճ ոճիրներու
Ու մարդահոյլ զենարանի,
Գգուեց խորն իր ակօսներուն,
Զարհուրական հեւքը թուրքին։

Ի՞նչու յանկարծ մըրրկայոյզ
Ու բարձրաբերձ երկինքներէն,
Բարեհնչիւն հողմը լըռեց,
Ու չըտարաւ անշամանթաղ
Մեր աշխարհէն սուգ ու շիւան,
Բազմապատիր դաւադրանքն
Օրհասական նախճիրներու,
Որ հոն իշխէր խանդաղատանքն
Որպէս ցայգերգ հայրենաւանդ,
Եւ ցոլարձակ լոյսը դարձաւ,
Ընդհանրական պարտեալ պատրանք
Խաւարամած, անթափանց։

Ո՜վ իմացաւ թէ ի՜նչ ձեռքեր՝
Եղեեռնագործ, արիւնթաթախ,
Սաղմը բողբոջ խափանեցին,
Եւ ի՜նչ մտքեր ճարտարագիւտ
Մաքեաւելեան երկունքներու,
Աղիւս աղիւս որմնադրեցին 
Արիւնախանձ աշխարհ մը նոր,
Աշխարհ մը նոր ցնորական,
Արեւախանձ հայոց անուան
Ինչպէս դափնի «դանթէական»։

Օճախներէն խաղաղաբոյր,
Խորտակուեցան սրբութիւններ,
Ու տրտմահեղց անհետացան
 խինդ ու երազ տոհմական։
Անհետացան շունչ ու եռանդ,
Մատաղերամ պարմաններու
Մշմըշոցներըն խանդակաթ։
Ու հանգեցան պատրոյկներէն
Ճաճանչներն լուսարձակ,
Եւ վաղաժամ որձականչը
Երդիքներէն գեղջկական։

Ու  հանդերէն յաւէտ կորան 
Արտուորներն բահադուր։  
Կործանուեցան պալատներէն
Արտացոլքը բիւրեղացած 
արտօսր-ներու։
Անհետացան մռայլօրէն
Գիտակցութեան եւ կարեկցող
Նըշոյլներն ըզգաստութեան։

Մինչ՝

Արիւնահեղ մայրամուտին,
Վոհմակ վոհմակ գայլ գազաններ
Հեւ ի հեւ ու բանձրալուսիկ,
Կաղկանցելով հորիզոնին
Հաստատաքայլ մուտք գործեցին
Անապատի անպարագիծ՝
Համատարած ողբերգին,
Յօշոտելու լլկուած սրտերն
Մաքրամաքուր մեր կոյսերուն։

Ու սովահար՝ գազանացած
գայլերն անգամ,
Սարսափահար ու ոռնաձայն
Չափչըփեցին ուղղեկորոյս
Տափաստանն շղարշապատ
Ան-մահահոտ երկունքներու,
Դունչերն ուղղած դէպ մեղրակաթ
լուսնկան,
Բողոք կարծես վշտահարեալ,
Արիւնն անոնց գտան անհամ։

Ու փաղփաղփիւն ոսկեհատիկ
Արիւնաթոյր աւազներու
Անծայրածիր տարածքներուն,
Մղձաւանջն էր դահիճներուն
անագորոյն,
Բազմած այնտեղ կարմըրաւուն՝
Երկարաձիգ մահամատոյց
ըստուերներուն,
Ու բարձրաթիռ բազէներու
Զարհուրագոչ ճախրանքներուն,
Փոխան գարնան արտոյտներուն։

Անպարագիր տեսադաշտէն,
Բազուկներ բիւր կիսամբարձեալ
Անշարժացած դիակներէն,
Կախուած խաչի բեկ թեւերուն։
Եւ դեռ ձեռքեր փառած իրար
Աղօթքը ջերմ՝ սեղմ ափերուն,
Աղերս մ՚ինչպէս կիսաւարտ
Երկինք բարձած դէպի անխօս՝
Ամենատես միակ վըկան,
Գրկած երկիւղն եղեռնական։

Ի՞նչպէս գարնան բարեժըպիտ 
Օրն այդ պայծառ մթնակալած
Անդրդուելի խոր լռութեամբ,
Մարմաշին մէջ մայրամուտին
Քամահրանքով խաւարամած,
Կ՚անյայտանար յաւերժօրէն
հորիզոնէն ծիածանուած։
Կ՚անյայտանար նաեւ իր հետ
Լուսաողող բուրմունքներով 
Ջերմ արեւըն երեկուան,
Երկինքներէն քօղարկելով 
Ցասումներըն ցուրտ գիշերուան։

Ու կը տեսնեմ, դեռ ձեր արեան
Կաթկըթացող հրակարմիր
Կաթիլներու թարմ  հետքերով
Ուրուագըրուած դարն անցեալին,
Յիշատակի  ձեր մատեանէն
զայն խըլեցին անիծաբեր
բիծ մը ինչպէս,
Պատանդ որպէս վարձկաններու՝
Զայն յանձնեցին մոռացութեան, 
Ուրացութեան, սակարկութեան
 յորձանքներու,
Ու կերտեցին դար մ՚ամփոփող
Տարագրութեան  կնճիռներէն,
Հարթ քանդակն ձեր պատմութեան։ 

Ահա այսպէս տրտմաթախիծ, 
Ես տրուպս, կ՚անցնիմ բոկոտն
Ուխտեալ մ՚ինչպէս երկիւղած,
Խորհրդապատ ու խնկաբոյր
Յաւերժացած ոգիներու 
Խաղաղահեղ ձեր աշխարհէն,
Ո՜վ նահատակ եղբայրներ,
Բերելու ձեզ ընդվըզումիս
Դառնութեամբն շնչահեղձ,
Բուռ մը աղօթք թարմ ծաղկի մը
փոխարէն, 
Որպէս կամախ 
Անծայրածիր ձեր անթառամ՝ 
Սրբակառոյց շիրիմներուն։

Ու կը լըսեմ, 
դեռ կ՚առձայնեն անխոնջօրէն
Ձեզ ընկալող անհիւրընկալ 
Անապատի ընդերքներէն,
Տառապակոծ ձեր էութեան
Ու խորտակուած աճիւններու 
Մասունքներէն, 
Վեր բարձրացող բողոքը վսեմ։

Ու մ՜ինչ այսօր եւ միշտ անլուռ 
կ՚արձագանգէ
Սերունդներու ժառանգ մ՚ինչպէս,
Կըտակըն ձեր նըւիրական
Խորութեան մէջ վտարանդի
Արիւնաքամ մեր սրտերուն,
Ո՜վ ապրիլեան անմահներ։


Զարեհ Թօփալեան  
22 Օգոստոս 2009  

Քլամար Փարիզ 

Wednesday, April 09, 2014

NAJWAN DARWISH: A Moment of Silence

And what did the Armenians say?

An Umayyad monk
spins wheat and wool above us

Time is a scarecrow


That’s what the Armenians said



This poem was translated by KAREEM JAMES ABU-ZEID and was published in the April 2014 issue of Poetry 

Tuesday, April 08, 2014

Յովհաննէս Ասպետ: Կ Ա Ր Օ Տ Ը

Կ՝աղաչեմ  Ո՝վ  Տէ՜ր, տուր որ հասնիմ,
Կարօտալի իմ սիրոյ հանգրուանին.
Ամէն առաւօտ աղօթքս էր իմ,
Առմիշտ յանձնել իր՝են քու սիրոյ վերին:

Ձօնէիր ինձ իր սիրտը՝ երանագին,
Ցվերջ քու երկնային սիրով օծուն.
Տեսնէի լուսէ դէմքը՝ գորովագին,
Ու թօթափէի այս կարօտն անհուն:


                                                           
 Վերի բանաստեղծութիւնը քաղուած է «Կրակ Ու Մոխիր » նոր քնարերգութիւններ գրքոյքի մէջէն.

Monday, April 07, 2014

Tatul Sonentz: Deir Ezzor…

 
               
In this desert
where nothing grew
but silence
disturbed only
by the wind that shifted
the sands of time
and the dunes of eternity
whose gaping gates
then opened wide
to receive the remains
of those who had witnessed
the very dawn
and the redemption
of humanity…
 
In this desert
where the sun bleaches
the very soul of all things
alive with the breath
of life and will of God
walked the skeletons
of those who used to be
man woman and child
father mother sister and son
now an endless spread
of human carrion
an infernal feast
for vulture and jackal
and manlike beast…
 
In this desert
far from the highlands
the ancient seed of Haik
was burned as incense
to the glory of Bel and Cain
who slew Abel and fled Eden
to plant and grow blades of sin
in the blood soaked
soil of the east
birthplace of a sun
now heading ever west
in its futile journey
in quest of a place to rest…
 
In this desert
there are no cranes
soaring serene above a land
whose tillers have been mowed
felled by the scythe
of hatred and greed
of crimson dreams of empire
like a rising tide
flowing red from east to west
and back to a mythical east
of Ergenekon
foaming with fury
in a savage rampage
to a final conquest and lasting glory
of the crescent moon
reflected in a sea of blood
flowing from sacked highlands
covered with gore
and scorched fields
to the searing sands of this place…
 
This desert
Where no crane on the wing
ever hovered over a dune
to answer the strangled call
and silenced quest
of news from the quick
and the dead
whose bleached bones
now call for loving hands
to touch them
with the promise of a place
of eternal rest…
 
 
---------------------Tatul Sonentz
April 24, 1995